W południowej części Katowic, w dzielnicy Piotrowice-Ochojec, rozciąga się niewielki, ale niezwykle cenny przyrodniczo obszar – Rezerwat Przyrody Ochojec. Ten fragment Lasu Murckowskiego chroni coś naprawdę wyjątkowego: największe w Polsce stanowisko liczydła górskiego poza terenami górskimi. Trudno uwierzyć, że w sercu aglomeracji przemysłowej można znaleźć reliktową roślinę, która zwykle rośnie w Karpatach czy Sudetach.
- największe stanowisko liczydła górskiego w Polsce
- ponad 200 gatunków roślin naczyniowych
- możliwość obserwacji dzikich zwierząt
- malownicze ścieżki piesze i rowerowe
- wyjątkowe siedliska leśne i torfowiska
Liczydło górskie – botaniczna rzadkość w centrum Śląska
Rezerwat powstał w 1982 roku właśnie po to, by chronić tę niezwykłą roślinę. Liczydło górskie to bylina z rodziny liliowatych, która osiąga nawet metr wysokości. Ma charakterystyczną zygzakowatą łodygę i duże, jajowate liście ułożone skrętolegle. Kwitnie na przełomie maja i czerwca – wtedy pod spodnimi stronami liści pojawiają się białe, dzwonkowate kwiaty.
Prawdziwy spektakl zaczyna się jednak pod koniec lata. To właśnie wtedy dojrzewają intensywnie czerwone, kuliste jagody, które pięknie kontrastują z zielenią lasu. W rezerwacie rośnie ponad 500 okazów liczydła – to najliczniejsze nagromadzenie tego gatunku w całej Europie poza obszarami górskimi. Najlepiej czuje się ono w starym, stuletnim drzewostanie olchowym.
W 2009 roku na terenie rezerwatu po raz pierwszy w Polsce opisano nowy dla nauki gatunek grzyba, co pokazuje jak cenny przyrodniczo jest ten teren.
Co jeszcze rośnie w rezerwacie
Liczydło to tylko część bogactwa botanicznego Ochojca. Na niemal 26 hektarach rezerwatu stwierdzono występowanie ponad 200 gatunków roślin naczyniowych. Wśród nich sporo chronionych – konwalia majowa, kalina koralowa, kruszyna pospolita czy imponująca ciemiężyca zielona z dużymi jajowatymi liśćmi i wiechowatymi kwiatostanami.
Są tu też rośliny typowe dla torfowisk i miejsc podbagnionych: siedmiopalecznik błotny, bobrek trójlistkowy, tojeść bukietowa. Nie każdy wie, że wiele z tych roślin ma właściwości lecznicze, choć oczywiście ich zrywanie jest zabronione.
Teren rezerwatu przecina niewielki potok Ślepiotka. Wzdłuż jego brzegów rozciągają się różne typy zbiorowisk leśnych – od kontynentalnego boru mieszanego z dębem szypułkowym i sosną, przez łęg olchowo-jesionowy, aż po bagienny bór trzcinnikowy z sosną i świerkiem. Ta mozaika siedlisk sprawia, że na stosunkowo małym obszarze można zobaczyć bardzo zróżnicowaną przyrodę.
Zwierzęta Lasu Murckowskiego
Rezerwat to nie tylko królestwo roślin. W Lasach Murckowskich, których jest częścią, żyją sarny, dziki i daniele. Można je spotkać szczególnie o zmierzchu lub wczesnym rankiem. Dla mieszkańców wielkiego miasta to prawdziwa gratka – obserwacja dzikich ssaków bez konieczności dalekiej wyprawy.
Ptaki również czują się tu doskonale. Nad koronami drzew krążą jastrzębie i kruki, w zaroślach można natknąć się na bażanty. Las pełen jest śpiewu różnych gatunków ptaków – od wczesnej wiosny do późnej jesieni.
Spacer przez rezerwat
Ochojec jest dostępny dla turystów pieszych i rowerowych. W pobliżu południowej granicy rezerwatu biegnie czarno znakowany Szlak Ochojski, który zaczyna się przy dawnej stacji PKP Katowice Ochojec, a kończy w Lędzinach. Większość trasy prowadzi przez tereny leśne, więc nawet w upalne dni panuje tu przyjemny chłód.
Najlepszy czas na wizytę? Zależy co chcesz zobaczyć. Wiosną, szczególnie w maju i czerwcu, kwitnie liczydło górskie i wiele innych roślin. Las pachnie wtedy intensywnie, a ptaki są najbardziej aktywne. Koniec lata i wczesna jesień to czas dojrzewania czerwonych owoców liczydła – wtedy rezerwat wygląda naprawdę malowniczo.
Las Murckowski, którego częścią jest rezerwat, zawdzięcza nazwę dzielnicy Murcki – kolebce górnictwa węglowego na Górnym Śląsku. Dziś trudno uwierzyć, że w tym samym miejscu, gdzie rozwijał się przemysł wydobywczy, zachowały się tak cenne fragmenty przyrody.
Dla kogo to miejsce
Rezerwat Ochojec sprawdzi się świetnie jako cel weekendowego spaceru dla rodzin z dziećmi. Trasy są łatwe, nie ma dużych przewyższeń (teren leży na wysokości 286-300 m n.p.m.), a dzieci mogą się sporo nauczyć o przyrodzie. To też dobry punkt dla miłośników fotografii przyrody – szczególnie makrofotografii roślin i grzybów.
Rowerzyści docenią możliwość przejazdu przez teren rezerwatu w ramach dłuższej trasy po Lasach Murckowskich. Dla biegaczy to idealne miejsce na leśne treningi z dala od spalin i miejskiego zgiełku. Studenci biologii i osoby interesujące się botaniką znajdą tu prawdziwe eldorado – możliwość zobaczenia liczydła górskiego bez wyprawy w góry to rzadka okazja.
Praktyczne informacje
Wstęp na teren rezerwatu jest bezpłatny i możliwy przez cały rok. Nie ma tu bramek, kas biletowych ani godzin otwarcia – to po prostu fragment lasu objęty ochroną, przez który można swobodnie przejść.
Dojazd: Najłatwiej dotrzeć samochodem – rezerwat leży w dzielnicy Piotrowice-Ochojec w południowej części Katowic. Można zaparkować w okolicy dawnej stacji PKP Katowice Ochojec, stamtąd zaczyna się Szlak Ochojski. Komunikacją miejską również da się dojechać – autobusy dowożą do dzielnicy Ochojec, choć trzeba liczyć się z kilkunastominutowym spacerem do rezerwatu.
Ile czasu przeznaczyć: Spokojny spacer przez rezerwat to około 1-1,5 godziny. Jeśli ktoś chce dokładniej przyjrzeć się roślinom, robić zdjęcia czy po prostu odpocząć w lesie, warto zaplanować 2-3 godziny. Rezerwat można też połączyć z dłuższą wędrówką po Lasach Murckowskich – wtedy spokojnie można spędzić tu pół dnia.
Co zabrać: Wygodne buty – choć teren jest łatwy, miejscami może być wilgotno, szczególnie wzdłuż potoku Ślepiotka. Wiosną i latem przyda się repelent na komary. Jeśli planujesz fotografować rośliny, weź aparat z obiektywem makro lub przynajmniej telefon z dobrym trybem makro. Lornetka może się przydać do obserwacji ptaków.
Nadzór nad rezerwatem sprawuje Regionalny Konserwator Przyrody w Katowicach, a zarządza nim Nadleśnictwo Katowice. Warto pamiętać, że to obszar chroniony – obowiązuje zakaz zrywania roślin, płoszenia zwierząt, rozpalania ognisk czy pozostawiania śmieci. To oczywiste zasady, ale ich przestrzeganie sprawia, że rezerwat pozostaje wartościowym przyrodniczo miejscem mimo położenia w centrum wielkiej aglomeracji.