Park Kościuszki to największy teren zielony w Katowicach – rozciąga się na 72 hektarach między ulicami Kościuszki, Mikołowską i Górnośląską. To miejsce, gdzie historia przemysłowego miasta miesza się z codziennym życiem mieszkańców. Nie każdy wie, że spacerując po parkowych alejkach, przemierza teren dawnej kopalni węgla kamiennego „Beate”.
- największy park w Katowicach
- historia kopalni węgla kamiennego
- replika wieży spadochronowej
- drewniany kościół z 1510 roku
- koncerty w muszli koncertowej
Od kopalni do zielonej oazy – historia Parku Południowego
Historia parku sięga 1888 roku, kiedy wydzielono go z podmiejskiego Lasu Katowickiego. Kilka lat później, w latach 1894-1895, przekształcono ten teren w Park Południowy – Südpark. Ciekawa jest geneza samego miejsca: kopalnia „Beate”, założona w 1801 roku przez Johanna Ferdinanda Koulhaasa, funkcjonowała tu przez dziesiątki lat. Gdy ją zlikwidowano, rozpoczęto rekultywację terenu.
Staw w północnej części parku, przy głównej ulicy, to pozostałość po dawnym zbiorniku kopalniany. Trudno w to uwierzyć, patrząc na spokojną taflę wody otoczoną drzewami.
W 1903 roku wybudowano w parku 20-metrową Wieżę Bismarcka – jedną z trzech na Górnym Śląsku. Miasto wydzierżawiło wtedy od przemysłowca Thiele-Wincklera 56 hektarów na sto lat. W 1912 roku park połączono tramwajem z katowickim rynkiem, co znacznie ułatwiło dojazd mieszkańcom. Za rozbudowę i zagospodarowanie parku odpowiadał Paweł Sallmann, który od 1913 roku przez kilkanaście lat pełnił funkcję dyrektora Ogrodów Miejskich.
Obecną nazwę park otrzymał w 1925 roku – upamiętnia Tadeusza Kościuszkę. Zachowała się płyta pamiątkowa poświęcona Naczelnikowi, przy której można usiąść na ławce.
Wieża spadochronowa i drewniany kościół – co zobaczyć
35-metrowa wieża spadochronowa to replika konstrukcji, która zapisała się w historii miasta. 4 września 1939 roku grupa harcerzy podjęła z niej desperacką próbę obrony centrum Katowic przed nacierającymi od południa oddziałami 239 Dywizji Piechoty Wehrmachtu. Oryginalną wieżę zniszczono podczas wojny, obecna jest odtworzeniem tamtej budowli. To jedyna tego typu konstrukcja w kraju.
Na najwyższym punkcie parku stoi drewniany kościół św. Michała Archanioła – najstarszy obiekt sakralny w Katowicach. Paradoks polega na tym, że nie pochodzi z tego miasta. Świątynia została zbudowana w 1510 roku w Syryni, a do Katowic przeniesiono ją w 1938 roku. Miała dać początek katowickiemu skansenowi – obok stanął też spichlerz z Gołkowic, który niestety spłonął w latach 70. ubiegłego wieku.
Wieżę Bismarcka rozebrano w 1934 roku, ale w parku pozostały inne ślady przeszłości. Znajduje się tu cmentarz żołnierzy radzieckich z okresu międzywojennego oraz galeria rzeźby plenerowej. Na terenie parku działa także muszla koncertowa, gdzie latem organizuje się cykl koncertów promenadowych „Od Bacha do Beatlesów”.
Dla rodzin z dziećmi – place zabaw i przestrzeń do aktywności
Park Kościuszki to doskonałe miejsce dla rodzin. Na jego terenie znajdują się dwa duże place zabaw wyposażone w różnorodne atrakcje: zjeżdżalnie, instalacje do wspinaczki, huśtawki, bujane koniki i piaskownice. Młodsze i starsze dzieci znajdą tu coś dla siebie.
Przy placach zabaw ustawiono wiele ławek, z których można obserwować bawiące się pociechy. Dla dorosłych przygotowano siłownię pod gołym niebem składającą się z ośmiu przyrządów – każdy może bezpłatnie zadbać o kondycję i sprawność fizyczną.
Zimą park zmienia charakter. Przy drewnianym kościele znajduje się górka saneczkowa, która przyciąga miłośników zimowych szaleństw. Park poprzecinany jest wieloma alejami z licznymi ławkami – spacer to sama przyjemność niezależnie od pory roku.
Przyroda w sercu miasta
W parku rośnie około 100 gatunków drzew i krzewów. Dominują drzewa liściaste: brzozy, buki, graby, klony, jawory i lipy, ale nie brakuje również sosen. Ozdobą alejek są liczne różaneczniki oraz drzewa egzotyczne. Układ parku nawiązuje do angielskich ogrodów krajobrazowych, co podkreśla aleja róż – dziś już zdziczała.
Na terenie parku znajdują się rabaty z kwiatami i pergole, a także klasycystyczne ogrody. Zieleń zapewnia schronienie wielu gatunkom zwierząt, przede wszystkim ptakom – w znaczącej większości gatunkom leśnym. To zielona oaza na skraju centralnych dzielnic miasta.
W 1910 roku Magistrat Miasta Katowice udzielił pomocy materialnej na zadrzewienie alei wzdłuż ulicy Kościuszki – wtedy oprócz pierwotnie rosnących drzew nasadzono inne ciekawe gatunki.
Miejsce eventów i codziennego wypoczynku
Park to nie tylko przestrzeń do spacerów. Organizuje się tu różne imprezy kulturalne, w tym wspomniany cykl koncertów promenadowych. Duża powierzchnia i zróżnicowana przestrzeń sprawiają, że można tu spotkać biegaczy, rowerzystów, osoby uprawiające nordic walking czy po prostu odpoczywających na ławkach.
Lokalizacja na obrzeżu centrum sprawia, że park należy do najchętniej odwiedzanych terenów rekreacyjnych w mieście. Bliskość głównych dzielnic mieszkalnych i dobra komunikacja tramwajowa to duży atut.
Informacje praktyczne – jak dotrzeć i co warto wiedzieć
Wstęp do parku jest bezpłatny – można tu przebywać przez cały dzień. Park jest otwarty całą dobę, choć oczywiście wieczorem i w nocy oświetlenie jest ograniczone.
Dojazd: Park znajduje się między ulicami Kościuszki (od wschodu), Mikołowską (od zachodu) i Aleją Górnośląską (od północy). Najłatwiej dojechać tramwajem – linie tramwajowe łączą park z centrum miasta, podobnie jak w 1912 roku. Można również dojechać autobusem lub samochodem – w okolicy znajdują się miejsca parkingowe.
Czas wizyty: Na spokojny spacer warto przeznaczyć około godziny, ale jeśli planuje się piknik z dziećmi czy aktywny wypoczynek, można tu spędzić pół dnia. Zimą warto zabrać sanki – górka przy kościele to sprawdzona atrakcja.
Dla kogo: Park sprawdzi się dla każdego – rodzin z dziećmi, osób starszych szukających spokojnego miejsca na spacer, miłośników historii zainteresowanych drewnianym kościołem czy wieżą spadochronową, a także aktywnych, którzy chcą pobiegać lub poćwiczyć na siłowni zewnętrznej.
Zakład Zieleni Miejskiej zarządza obecnie terenem o powierzchni ponad 51 hektarów (dokładnie 514 890 m²). Warto zajrzeć na stronę ZZM Katowice, jeśli szuka się informacji o aktualnych wydarzeniach czy pracach w parku.