Pod ziemią w Dąbrowie Górniczej kryje się miejsce, które przez dziesięciolecia kształciło pokoleń górników – Kopalnia Ćwiczebna Sztygarka. To nie zwykłe muzeum z gablotami i opisami, tylko autentyczne wyrobiska górnicze, gdzie przyszli sztygarzy uczyli się zawodu w warunkach niemal identycznych jak w prawdziwej kopalni. Od 2010 roku każdy może zejść do podziemi i poczuć, jak to jest pracować setki metrów pod ziemią.
Kopalnia powstała w terenie dawnej kopalni „Paryż” i składa się z trzech poziomów korytarzy o łącznej długości około 250 metrów. W środku panuje specyficzny klimat – chłodno, wilgotno, cicho. Brakuje tylko pyłu węglowego i hałasu maszyn, żeby poczuć się jak na czynnym wyrobsku.
- autentyczne górnicze wyrobiska
- oryginalne maszyny górnicze
- interaktywne stanowiska szkoleniowe
- unikalna atmosfera podziemi
- fascynujące opowieści przewodników
Historia szkolnej kopalni w Dąbrowie Górniczej
Budowę kopalni rozpoczęto w kwietniu 1927 roku przy Państwowej Szkole Górniczej i Hutniczej. Pierwszy etap zakończono dwa lata później, w 1929 roku. Pomysł był prosty – zamiast uczyć przyszłych górników tylko z książek i na modelach, dać im prawdziwe wyrobiska do ćwiczeń.
Uczniowie schodzili tu na zajęcia praktyczne, montowali obudowy, obsługiwali maszyny, poznawali zasady bezpieczeństwa. Wszystko odbywało się w autentycznych warunkach górniczych, choć bez ryzyka związanego z eksploatacją węgla. W latach 1958-1966 przeprowadzono kolejne prace – zwiększono liczbę wyrobisk i wzmocniono zabezpieczenia. Szkolenie przyszłych górników trwało tu nieprzerwanie aż do 1994 roku.
Kopalnia Ćwiczebna Sztygarka to jedna z nielicznych w Polsce kopalni szkoleniowych, która przetrwała do dziś i została udostępniona turystom. Po zakończeniu działalności edukacyjnej obiekt podupadł – korytarze zalała woda, stan techniczny stał się niebezpieczny. Ratunkiem okazało się przejęcie kopalni przez Muzeum Miejskie „Sztygarka”, które przeprowadziło gruntowną renowację.
Co można zobaczyć w podziemiach Sztygarki
Trasa zwiedzania prowadzi przez 650 metrów wyrobisk rozłożonych na trzech poziomach. To dość sporo jak na obiekt turystyczny – spacer zajmuje około godziny, choć warto zarezerwować więcej czasu na dokładne obejrzenie ekspozycji.
W korytarzach stoją oryginalne maszyny i urządzenia górnicze. Są stanowiska szkoleniowe z zakresu mechaniki, elektryki, wentylacji kopalń. Można zobaczyć różne typy obudowy wyrobisk – te stalowe, drewniane, hydrauliczne. Każdy element ma swoje zastosowanie i historię. Przewodnik opowiada nie tylko o technice, ale też o codziennej pracy górników, zwyczajach, trudach zawodu.
Wyrobiska są wąskie i kręte, dokładnie takie jak w prawdziwej kopalni. Trzeba czasem schylić głowę, uważać na stopnie. To dodaje autentyczności – nie ma tu sztucznego „udogodnienia” przestrzeni dla turystów. Oświetlenie jest przytłumione, temperatura niska (około 10-12 stopni przez cały rok), wilgotność wysoka. Warto ubrać się odpowiednio.
Dla kogo jest ta atrakcja
Kopalnia sprawdzi się przede wszystkim dla osób zainteresowanych historią przemysłu i górnictwem. Śląsk i Zagłębie to region, gdzie kopalnie przez dekady kształtowały życie mieszkańców – tu można zobaczyć ten świat od środka.
Dzieci również znajdą tu coś dla siebie, zwłaszcza te starsze. Przechadzka podziemnymi korytarzami to przygoda, a opowieści przewodnika o pracy górników potrafią wciągnąć. Młodsze dzieci mogą mieć problem z długością trasy i koniecznością skupienia uwagi przez godzinę, więc warto to wziąć pod uwagę.
Nie jest to miejsce dla osób z klaustrofobią – korytarze są ciasne, sufit nisko, a świadomość, że znajduje się się pod ziemią, jest tu bardzo realna. Osoby z problemami z poruszaniem się również mogą mieć trudności – trasa wymaga chodzenia po nierównym terenie, są schody i progi.
Muzeum Miejskie Sztygarka – więcej niż kopalnia
Kopalnia Ćwiczebna to część większego kompleksu – Muzeum Miejskiego „Sztygarka” w Dąbrowie Górniczej. Sama nazwa „Sztygarka” odnosi się do szkoły górniczej, która kształciła średnią kadrę górniczą – sztygara to stanowisko nadzorcze w kopalni.
Muzeum mieści się w zabudowaniach przy ulicy Górniczej i Legionów Polskich, w południowo-wschodniej części dawnego obszaru kopalni „Paryż”. W okolicy znajduje się pomnik Stanisława Staszica – postaci ważnej dla rozwoju górnictwa w Polsce, kościół św. Barbary (patronki górników) oraz Zespół Szkół Zawodowych im. Stanisława Staszica.
Kopalnia Ćwiczebna została włączona do Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego w październiku 2010 roku. To uznanie dla wyjątkowego charakteru obiektu i jego znaczenia dla dziedzictwa przemysłowego regionu.
Praktyczne informacje – godziny, ceny, dojazd
Zwiedzanie kopalni odbywa się wyłącznie z przewodnikiem w ramach zorganizowanych grup. Warto wcześniej umówić się na wizytę, kontaktując się z Muzeum Miejskim „Sztygarka”. Szczegóły dotyczące rezerwacji, aktualnych godzin otwarcia i cen biletów najlepiej sprawdzić bezpośrednio w muzeum lub na ich stronie internetowej, ponieważ mogą się one zmieniać w zależności od sezonu.
Dojazd do kopalni jest dość prosty. Obiekt znajduje się w centrum Dąbrowy Górniczej, przy ulicach Górniczej i Legionów Polskich. Dla zmotoryzowanych – w okolicy można znaleźć miejsca parkingowe. Komunikacją miejską również można dojechać – przystanek znajduje się niedaleko.
Na zwiedzanie warto zarezerwować około 1,5-2 godzin. Sama trasa po kopalni zajmuje godzinę, ale trzeba doliczyć czas na przygotowanie (otrzymanie kasków, instruktaż), ewentualnie obejrzenie pozostałych ekspozycji muzealnych.
Co wziąć ze sobą
Przede wszystkim ciepłe ubranie. W kopalni temperatura utrzymuje się na poziomie około 10-12 stopni przez cały rok – latem to duży kontrast z upałem na powierzchni, zimą mniej odczuwalny, ale wciąż chłodno. Warto mieć kurtkę lub bluzę z długim rękawem.
Obuwie powinno być wygodne i zamknięte – adidasy, trampki, buty trekkingowe. Sandały czy japonki odpada. Grunt pod nogami jest nierówny, miejscami mokry, trzeba uważać na stopnie.
Kaski ochronne dostaje się na miejscu – to obowiązkowy element wyposażenia. W niskich korytarzach łatwo o uderzenie głową w obudowę czy wystające elementy konstrukcji.
Aparat fotograficzny lub telefon z aparatem przyda się – w kopalni można robić zdjęcia, choć przy słabym oświetleniu mogą wyjść ciemne. Latarka nie jest konieczna, ale może pomóc przy oglądaniu detali.
Kontakt: Muzeum Miejskie „Sztygarka”, ul. Legionów Polskich, Dąbrowa Górnicza. Przed wizytą warto skontaktować się telefonicznie lub sprawdzić informacje na stronie muzeum, by potwierdzić godziny zwiedzania i zarezerwować miejsce w grupie.