Pod Tarnowskimi Górami rozciąga się ponad 150 kilometrów podziemnych korytarzy wykutych w skale przez górników na przestrzeni pięciu stuleci. Zabytkowa Kopalnia Srebra to jedyna w Polsce trasa turystyczna prowadząca przez autentyczne wyrobiska dawnej kopalni kruszców srebronośnych – miejsce, gdzie historia spotyka się z przygodą 40 metrów pod ziemią. Od 2017 roku obiekt figuruje na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO, co stawia go w rzędzie zaledwie kilkunastu polskich miejsc o tak wyjątkowym znaczeniu.
- autentyczne wyrobiska kopalni
- jedyna w Polsce trasa turystyczna
- wpisana na listę UNESCO
- podziemne jeziorko w Komorze Srebrnej
- animowana instalacja pierwszej maszyny parowej
Historia kopalni srebra w Tarnowskich Górach
Wszystko zaczęło się pod koniec XV wieku od chłopa o przydomku Rybka, który orząc pole w osadzie Tarnowice odkrył błyszczący kawałek rudy. Korzenie wywróconego drzewa odsłoniły złoże, które na kilka stuleci zmieniło los całego regionu. Wieść o znalezisku rozeszła się szybko i już w pierwszej połowie XVI wieku do Tarnowskich Gór ściągali górnicy z Polski, Czech i Saksonii.
W 1528 roku wydano Ordunek Gorny – kodeks pracy napisany w trzech językach, który regulował prawa i obowiązki górników. Dokument składał się z 72 artykułów i był jak na tamte czasy prawdziwym novum. Tarnowskie Góry stały się Wolnym Miastem Górniczym, a miejscowi gwarkowie – czyli górnicy-przedsiębiorcy – utworzyli samorządną spółkę górniczą.
Wydobywane w Tarnowskich Górach srebro trafiało aż do Chin, gdzie wykorzystywano je do produkcji monet. Z kolei w XIX wieku miejscowy cynk zaspokajał niemal połowę światowego zapotrzebowania na ten surowiec.
Największym problemem był jednak nadmiar wody zalewającej podziemia. Tradycyjne metody odwadniania – od ręcznych pomp po kołowroty napędzane końmi – okazały się niewystarczające. Dlatego w 1788 roku sprowadzono z Anglii jedną z pierwszych maszyn parowych na kontynencie europejskim. To urządzenie systemu Newcomena, wyprodukowane w walijskiej hucie Penydarran, dało początek nowej erze przemysłu na Górnym Śląsku.
Co zobaczysz w podziemiach kopalni
Zwiedzanie zaczyna się w budynku nadszybia, gdzie mieści się multimedialne muzeum. W półmroku sal eksponowane są mapy historyczne, bryły kruszców, dawne narzędzia górnicze i lampy. Największą atrakcję stanowi animowana instalacja przedstawiająca działanie tamtej pierwszej maszyny parowej z 1788 roku.
Potem następuje zjazd windą – 40 metrów w dół, prosto do podziemnego świata wykutego w triasowych dolomitach i wapieniach. Tu temperatura przez cały rok wynosi około 10 stopni, więc nawet w upalne lato potrzebna będzie ciepła bluza lub kurtka.
Trasa prowadzi przez kilka imponujących komór wydrążonych przez gwarków. Pierwsza to Komora Srebrna z zachowanymi oryginalnymi stropami i rekonstrukcją stanowiska pracy wraz z narzędziami. W środku znajduje się niewielkie podziemne jeziorko – bardzo klimatyczne miejsce, które robi wrażenie zwłaszcza przy odpowiednim oświetleniu.
Komora Zawałowa to z kolei przestrzeń o powierzchni 1500 metrów kwadratowych, pozostawiona w niemal niezmienionym stanie od XIX wieku. Leżą tu olbrzymie głazy dolomitu, które obsunęły się ze stropu, oraz drewniane wózki z końca XVIII wieku wypełnione urobkiem. Na stojakach wiszą górnicze kaganki, a w przedniej części widać lej krasowy – dzwonowaty otwór o średnicy 9 metrów i nieznanej głębokości.
Od 2012 roku trasę udźwiękowiono autentycznymi odgłosami ciężkiej pracy gwarków, jadących wózków, zawałów i robót strzałowych. To sprawia, że spacer po korytarzach staje się jeszcze bardziej realistyczny.
Kolejny etap to Komora Niska, której nazwa mówi sama za siebie. Wysokość stropu wynosi zaledwie metr, więc dorosłym trzeba się schylić. Dzieci mają tu jednak przewagę i bez problemu przemierzają tę część trasy.
Rejs łodzią przez podziemną sztolnię
Po przejściu około 600 metrów pieszo przychodzi czas na najbardziej ekscytującą część zwiedzania. Przy podziemnej przystani czekają łodzie, którymi przepływa się 270-metrowy odcinek zalanych wodą wyrobisk. Płynie się kanałem łączącym poszczególne szyby, w ciasnym korytarzu oświetlonym jedynie lampami przewodnika.
Woda jest krystalicznie czysta, a w sztolni panuje wilgotny chłód i specyficzna cisza przerywana tylko pluskaniem wody i głosem przewodnika opowiadającego o górniczej historii. To fragment systemu odwadniającego kopalnię, który działa do dziś – woda rzeczywiście odpływa stąd do pobliskiej rzeki.
Skansen Maszyn Parowych i dodatkowe atrakcje
Po wyjściu na powierzchnię warto zajrzeć do Skansenu Maszyn Parowych – największej tego typu kolekcji w Polsce. Wstęp jest bezpłatny dla osób z biletem do kopalni. Zgromadzono tu ponad 30 eksponatów: walce drogowe, lokomobile, parowozy, pompy parowe, maszyny wyciągowe czy dźwig kolejowy. Wszystkie to urządzenia, które napędzały przemysł Górnego Śląska w XIX i XX wieku.
Dla najmłodszych dodatkową atrakcją jest Mała Kolej Skansenowa – 500-metrowa trasa wiodąca wokół skansenu, po której kursuje miniaturowy pociąg.
Dla kogo jest ta atrakcja
Kopalnia sprawdzi się świetnie jako wycieczka rodzinna. Dzieci fascynuje zjazd windą w głąb ziemi, przejście przez ciemne korytarze w kaskach ochronnych i oczywiście rejs łodzią. Trasa jest bezpieczna i dobrze oświetlona, choć miejscami wymaga schylenia się – co akurat dla małych zwiedzających nie stanowi problemu.
Równie dobrze bawią się tu miłośnicy historii przemysłu i techniki. Opowieści przewodników o życiu gwarków, systemach odwadniania i znaczeniu tarnogórskiego górnictwa dla rozwoju Europy są naprawdę wciągające. Osoby zainteresowane geologią docenią z kolei możliwość obejrzenia autentycznych formacji skalnych i leja krasowego.
Trasa jest przystosowana dla osób z niepełnosprawnościami ruchowymi – dostępne są podjazdy, winda i możliwość wypożyczenia wózka inwalidzkiego.
Kult Świętej Barbary – patronki górników i trudnej pracy – wywodzi się właśnie z Tarnowskich Gór. W 1721 roku powstało tu Bractwo Świętej Barbary, a tradycja obchodzenia Barbórki przetrwała do dziś.
Informacje praktyczne – bilety i godziny otwarcia
Ceny biletów (2026):
- Bilet normalny: 36 zł
- Bilet ulgowy: 28 zł
- Bilet rodzinny (2+2): 110 zł
W cenie biletu wliczony jest przewodnik oraz przejazd łodzią. Dostępne są również bilety łączone z pobliską Sztolnią Czarnego Pstrąga, która znajduje się około 5 kilometrów dalej w Parku Repeckim.
Godziny otwarcia:
- Kwiecień–październik: codziennie 9:00–17:00 (ostatnie wejście o 16:00)
- Listopad–marzec: wtorek–niedziela 10:00–15:00 (ostatnie wejście o 14:00)
Czas zwiedzania: około 90-100 minut. Warto stawić się 15 minut przed zaplanowaną godziną wejścia.
Co zabrać ze sobą: Ciepłą bluzę lub kurtkę (temperatura 10°C), wygodne obuwie na płaskiej podeszwie (najlepiej sportowe), które nie przemaknie. Kaski ochronne dostępne są na miejscu – obowiązują podczas całego zwiedzania podziemi.
Jak dojechać do Kopalni Srebra w Tarnowskich Górach
Adres: ul. Szczęść Boże 81, 42-600 Tarnowskie Góry
Samochodem: Kopalnia znajduje się przy drodze w kierunku Gliwic, prowadzą do niej brązowe znaki turystyczne. Bezpłatny parking dla 80 samochodów znajduje się bezpośrednio przy obiekcie.
Komunikacją miejską: Z centrum Tarnowskich Gór dojeżdżają autobusy linii 142 i 749. Przystanek znajduje się w pobliżu wejścia do kopalni.
Na terenie kompleksu działają: sala kinowo-konferencyjna (gdzie przed zejściem pod ziemię oglądasz krótki film wprowadzający), restauracja Barbórka oraz sklepy z pamiątkami i minerałami. Rezerwacja biletów online jest zalecana, szczególnie w sezonie letnim, kiedy miejsca rozchodzą się na tydzień-dwa do przodu.