W samym centrum Bytomia rozciąga się ponad 40-hektarowy teren zieleni, który od prawie dwóch stuleci służy mieszkańcom jako miejsce odpoczynku i rekreacji. Park miejski im. Franciszka Kachla to nie tylko najstarszy park na Górnym Śląsku, ale też żywy przykład tego, jak przemysłowe miasto potrafiło zadbać o swoją zieloną przestrzeń już w XIX wieku. Dziś wpisany do rejestru zabytków obszar łączy historyczny układ alejek z nowoczesnymi atrakcjami dla całych rodzin.
- historyczny układ alejek
- stawy i przystań kajakowa
- Góra Miłości z alpinarium
- otwarte kąpielisko miejskie
- kawiarenka 'Pod misiami'
Historia parku – od daru magnata do symbolu miasta
Wszystko zaczęło się w 1840 roku, kiedy przemysłowiec Hubert von Tiele-Winckler przekazał mieszkańcom Bytomia 330 mórg lasu dworskiego. Teren miał służyć rekreacji i już wtedy posiadał aleję drzew oraz ścieżki spacerowe. Wkrótce obszar powiększono o nieużytki po kopalni galmanu Teresa – w ten sposób park miał pełnić dodatkową funkcję: oddzielać centrum miasta od działalności kopalni węgla kamiennego Karsten-Zentrum. To było nowatorskie rozwiązanie urbanistyczne jak na tamte czasy.
W okresie międzywojennym bytomski Stadtpark, bo tak się wtedy nazywał, uważano za najpiękniejszy na całym Śląsku zaraz po parku Szczytnickim we Wrocławiu. Po wojnie zmienił nazwę na park im. Świerczewskiego, a dopiero w latach 90. otrzymał imię Franciszka Kachla – powstańca śląskiego, harcerza i działacza polonijnego, który urodził się w Bytomiu w 1906 roku.
W latach 1898-1957 na terenie parku działał Miejski Ogród Zoologiczny – pierwsze ZOO na Górnym Śląsku. Miniaturowy ogród zwierząt, zwany „Bärenzwinger”, powstał dzięki testamentowi bytomskiego filantropa Ignacego Hakuby, który zapisał na ten cel sto tysięcy marek. Można było tu zobaczyć lwa, niedźwiedzie brunatne, wilki, małpy i egzotyczne ptaki.
Co zobaczyć w parku – układ przestrzenny i główne atrakcje
Park ma kształt trójkąta i nie jest ogrodzony, więc wejść można z każdej strony – od ulic Wrocławskiej, Tarnogórskiej czy Olimpijskiej. W okresie międzywojennym ulica Chrzanowskiego przecięła park na dwie części. Zachodnia pełni funkcje rekreacyjne, wschodnia to strefa reprezentacyjna z historycznym układem alejek.
Centralną osią pozostaje Promenada, wokół której zachował się XIX-wieczny układ przestrzenny. W zachodniej części znajdują się dwa stawy – północny i południowy. Przy południowym, zwanym Łabędzim, była niegdyś niewielka kapliczka wkomponowana w górkę, którą mieszkańcy nazywali „Kakauberg”. Obok działała przystań kajakowa, czynna jeszcze w latach 60.
Dziś w miejscu dawnego zoo stoi kawiarenka „Pod misiami” – mile wspominająca historię tego zakątka. W zachodniej części warto zajrzeć na tzw. Górę Miłości z alpinarium. We wschodniej znajduje się otwarte kąpielisko miejskie, które latem przyciąga spragnionych ochłody.
Przyroda parku – od rodzimych dębów po egzotyczne tulipanowce
Drzewa i krzewy rosną tu wzdłuż tych samych alejek co ponad sto lat temu. Niektóre okazy mają ponad 150 lat i same w sobie są pomnikami przyrody. Dominują kasztanowce zwyczajne, dęby szypułkowe i bezszypułkowe, klony – pospolite, jawory i jesionolistne – oraz topole czarne.
Prawdziwą atrakcją są gatunki egzotyczne: tulipanowce amerykańskie, miłorzęby dwuklapowe, platany klonolistne czy glediczie trójcieniowe. Można tu też zobaczyć buki pospolite w odmianie strzępolistnej. Przy stawach rosną wierzby, a w cieniach alejek kwitną rododendrony.
Wśród tej zieleni żyją wiewiórki, dzięcioły, a na stawach pływają łabędzie – stąd nazwa jednego ze zbiorników. Park to żywy organizm, który mimo upływu lat zachował swój charakterystyczny klimat.
Dla kogo jest ten park – atrakcje dla każdego
Bytomianie mówią po prostu „idę do Kachli” i każdy wie, o co chodzi. To miejsce dla wszystkich. Rodziny z dziećmi znajdą tu kilka placów zabaw i polany piknikowe. W sezonie letnim organizowane są aktywne poranki – dorośli mogą wziąć udział w ćwiczeniach na kręgosłup, a dzieci poszaleć z animatorami.
Miłośnicy sportu mają do dyspozycji kompleks boisk „Torkacik” z tartanowymi nawierzchniami, korty tenisowe, a zimą tor saneczkowy. Osoby szukające spokoju znajdą ciche zakątki przy stawach lub w Rosarium.
Dla spacerowiczów przygotowano sieć alejek – można tu spacerować godzinami, odkrywając kolejne zakątki. Miłośnicy historii docenią zachowane elementy XIX-wiecznego układu oraz budynki z początku XX wieku.
Rewitalizacja i współczesne oblicze
Od 2010 roku park przechodzi sukcesywną rewaloryzację. Odnowiono stawy, Rosarium, zakątek grecki i Górę Miłości. Wyremontowano zespół boisk „Torkacik”. Park wpisano do rejestru zabytków w 1992 roku, co gwarantuje ochronę jego historycznego charakteru.
Mimo że jest tylko cieniem dawnej świetności – jak przyznają sami zarządcy – nadal pozostaje wizytówką Bytomia i ulubionym miejscem wypoczynku mieszkańców. Latem odbywają się tu liczne imprezy pod gołym niebem, koncerty i festyny rodzinne.
Informacje praktyczne – jak dojechać i co warto wiedzieć
Wstęp do parku jest bezpłatny – teren nie jest ogrodzony i dostępny całą dobę. To idealne miejsce na poranny jogging, popołudniowy spacer z dziećmi czy wieczorny relaks na ławce.
Dojazd jest bardzo wygodny. Wzdłuż ulic Wrocławskiej i Tarnogórskiej kursują tramwaje łączące park z Placem Sikorskiego, Stroszkiem, a także z Chorzowa i Katowic. Dla zmotoryzowanych w pobliżu można znaleźć miejsca parkingowe, choć nie są specjalnie wydzielone (wyjątek to płatny parking przed Urzędem Miejskim).
Ile czasu przeznaczyć? Spokojny spacer główną Promenadą zajmie około 30 minut. Jeśli chcesz obejrzeć cały park, zajrzyć nad stawy i odpocząć na ławce – zaplanuj minimum półtorej godziny. Z dziećmi, które będą korzystać z placów zabaw, warto zostać na 2-3 godziny.
Najlepszy czas na wizytę: wiosną, gdy kwitną drzewa i krzewy, oraz latem podczas organizowanych imprez. Jesienią park zachwyca kolorami liści, a zimą śnieżne alejki mają swój urok – zwłaszcza dla amatorów saneczek.
Park zajmuje około 43-45 hektarów (w zależności od pomiaru), co czyni go jednym z największych tego typu obiektów w regionie. Całość wraz z kortami, placami zabaw i kąpieliskiem obejmuje niemal 45 hektarów.
Bytomski park to miejsce, gdzie historia spotyka się z codziennością. Nie znajdziesz tu wielkich atrakcji turystycznych ani sztucznych rozrywek – za to odkryjesz autentyczny kawałek śląskiej historii, zachowany w układzie alejek, stuletni ch drzewach i spokojnym rytmie spacerujących mieszkańców. Warto zajrzeć choćby po to, żeby zobaczyć, jak wyglądała wizja miejskiej zieleni w XIX wieku – i jak dobrze sprawdza się do dziś.